Ο εκφοβισμός είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη ζωή όσων πλήττονται από αυτόν. Το αν κάποιος γεννιέται νταής ή γίνεται είναι ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα που έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών μελετών. Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο εκφοβισμός δεν επηρεάζει μόνο τους εκφοβιστές. Τα θύματα μπορούν επίσης να γεννηθούν με χαρακτηριστικά που τα κάνουν πιο επιρρεπή στον εκφοβισμό.
Μελέτες έχουν δείξει ότι υπάρχουν πολλοί παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη συμπεριφορών εκφοβισμού. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν έλλειψη ενσυναίσθησης, προσανατολισμό κοινωνικής κυριαρχίας και επιθυμία για εξουσία και έλεγχο των άλλων. Η έρευνα από τον Olweus (1993) έχει παρατηρήσει ότι οι νταήδες έχουν συχνά μια προσωπικότητα που χαρακτηρίζεται από έλλειψη ενσυναίσθησης και την τάση να χειραγωγούν και να ελέγχουν τους άλλους. Επίσης η μελέτη των Kaukiainen et al. (2002) διαπίστωσε ότι οι νταήδες έχουν συχνά υψηλό κοινωνικό προσανατολισμό κυριαρχίας, πράγμα που σημαίνει ότι έχουν επιθυμία για εξουσία και έλεγχο των άλλων. Αυτά τα χαρακτηριστικά, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, μπορούν να δημιουργήσουν μια τέλεια καταιγίδα για εκφοβιστική συμπεριφορά.
Εκτός από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, υπάρχουν και περιβαλλοντικοί παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη συμπεριφορών εκφοβισμού. Ένας τέτοιος παράγοντας είναι η δυναμική της οικογένειας. Τα παιδιά που εκτίθενται σε βία ή επιθετικότητα στο σπίτι είναι πιο πιθανό να εκδηλώσουν και τα ίδια συμπεριφορές εκφοβισμού. Η μελέτη των Baldry et al. (2017) διαπίστωσε ότι τα παιδιά που βίωσαν βία στο σπίτι ήταν πιο πιθανό να γίνουν νταήδες ή θύματα εκφοβισμού.
Άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να περιλαμβάνουν τη σχολική κουλτούρα, τις σχέσεις με τους συνομηλίκους και την έκθεση στη βία στα μέσα ενημέρωσης. Τα σχολεία με υψηλή ανοχή στη συμπεριφορά εκφοβισμού μπορούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον όπου ο εκφοβισμός θεωρείται ως κάτι το φυσιολογικό. Ομοίως, οι συνομήλικοι που συγχωρούν ή ενθαρρύνουν τον εκφοβισμό μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη συμπεριφορών εκφοβισμού. Η έκθεση στη βία στα μέσα ενημέρωσης έχει επίσης συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εκφοβιστικής συμπεριφοράς. Η Μελέτη από τους Anderson et al. (2003) διαπίστωσε ότι η έκθεση σε βίαια μέσα αύξησε την επιθετική συμπεριφορά στα παιδιά.
Εκτός από τους παράγοντες που αναφέρθηκαν προηγουμένως, αρκετοί άλλοι παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στο να γίνει κάποιος νταής ή θύμα. Όπως προαναφέραμε ένας σημαντικός παράγοντας είναι το οικογενειακό περιβάλλον. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε οικογένειες που είναι αυταρχικές, αμελείς ή καταχρηστικές είναι πιο πιθανό να γίνουν νταήδες ή θύματα. Η μελέτη που διεξήχθη από τον Olweus (1978) διαπίστωσε ότι τα παιδιά που ανέφεραν ότι βίωσαν γονική παραμέληση, έλλειψη γονικής συμμετοχής ή είχαν γονείς που χρησιμοποιούσαν σωματική τιμωρία ήταν πιο πιθανό να γίνουν νταήδες ή θύματα. Μια άλλη μελέτη από τους Rigby και Slee (1999) διαπίστωσε ότι τα παιδιά που βίωσαν ενδοοικογενειακή βία ήταν πιο πιθανό να γίνουν και αυτά νταήδες ή θύματα.
Οι σχέσεις με τους συνομηλίκους και η κοινωνική θέση μπορούν επίσης να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στην εξέλιξη του ανήλικου. Τα παιδιά που απορρίπτονται από τους συνομηλίκους τους ή αποκλείονται από κοινωνικές ομάδες είναι πιο πιθανό να γίνουν θύματα. Επιπλέον, τα παιδιά που έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση ή δεν διαθέτουν κοινωνικές δεξιότητες είναι πιο ευάλωτα στο να γίνουν θύματα εκφοβισμού. Η μελέτη από τους Craig et al. (2001) διαπίστωσε ότι τα παιδιά που ανέφεραν ότι ήταν κοινωνικά απομονωμένα ή απορρίφθηκαν από τους συνομηλίκους τους ήταν πιο πιθανό να γίνουν θύματα εκφοβισμού.
Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που μπορεί να συμβάλει στο να γίνει κάποιος νταής ή θύμα είναι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του. Ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως η επιθετικότητα, η παρορμητικότητα και η χαμηλή ενσυναίσθηση, έχουν συσχετιστεί με μεγαλύτερη πιθανότητα να γίνει κάποιος νταής. Από την άλλη πλευρά, χαρακτηριστικά προσωπικότητας όπως η ντροπαλότητα, το άγχος και η χαμηλή αυτοεκτίμηση έχουν συνδεθεί με υψηλότερο κίνδυνο να γίνει κάποιος θύμα εκφοβισμού. Μια μελέτη που διεξήχθη από τους Sourander et al. (2006) διαπίστωσε ότι τα παιδιά που εμφάνιζαν υψηλά επίπεδα επιθετικότητας και χαμηλά επίπεδα ενσυναίσθησης ήταν πιο πιθανό να γίνουν νταήδες, ενώ τα παιδιά που ήταν ντροπαλά και ανήσυχα ήταν πιο πιθανό να γίνουν θύματα εκφοβισμού.
Ακόμα, κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες μπορούν επίσης να συμβάλουν στο να γίνει κάποιος νταής ή θύμα. Για παράδειγμα, τα στερεότυπα των φύλων και οι παραδοσιακοί ρόλοι των φύλων μπορούν να παίξουν ρόλο στην ανάπτυξη του εκφοβισμού. Τα αγόρια είναι πιο πιθανό να γίνουν σωματικοί εκφοβιστές, ενώ τα κορίτσια είναι πιο πιθανό να γίνουν σχεσιακοί νταήδες (δηλαδή, χρησιμοποιώντας κοινωνικό αποκλεισμό, φήμες και άλλες μορφές σχεσιακής επιθετικότητας). Σε ορισμένους πολιτισμούς, ο εκφοβισμός μπορεί να θεωρηθεί ως μια ιεροτελεστία ή ένας τρόπος για να σκληρύνουν τα παιδιά, κάτι που μπορεί να τον κάνει πιο αποδεκτό και διαδεδομένο. Μια μελέτη από τους Tippett και Wolke (2014) διαπίστωσε ότι τα παιδιά που μεγάλωσαν σε πολιτισμούς που εκτιμούν τις κοινωνικές ιεραρχίες και την ανταγωνιστικότητα ήταν πιο πιθανό να έχουν εκφοβιστικές συμπεριφορές.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν έχουν όλα τα άτομα που εκδηλώνουν συμπεριφορά εκφοβισμού αυτούς τους παράγοντες παρόντες στη ζωή τους. Ωστόσο, η παρουσία ορισμένων ή όλων αυτών των παραγόντων μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο εκφοβιστικής συμπεριφοράς.
Ενώ υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι ορισμένα άτομα μπορεί να γεννιούνται με χαρακτηριστικά που τα καθιστούν πιο επιρρεπή σε συμπεριφορές εκφοβισμού, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο εκφοβισμός μπορεί επίσης να επηρεάσει τα θύματα από νεαρή ηλικία. Τα παιδιά που υφίστανται εκφοβισμό μπορεί να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος, κατάθλιψη και άλλα προβλήματα ψυχικής υγείας. Η μελέτη των Ttofi et al. (2011) διαπίστωσε ότι τα θύματα εκφοβισμού είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν προβλήματα ψυχικής υγείας στην ενήλικη ζωή τους, όπως άγχος, κατάθλιψη και αυτοκτονικό ιδεασμό.
Συμπερασματικά, ο εκφοβισμός είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη ζωή όσων πλήττονται από αυτόν. Ενώ ορισμένα άτομα μπορεί να γεννιούνται με χαρακτηριστικά που τα καθιστούν πιο επιρρεπή σε συμπεριφορές εκφοβισμού, περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως η δυναμική της οικογένειας, η σχολική κουλτούρα και η έκθεση στη βία στα μέσα ενημέρωσης μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξη συμπεριφοράς εκφοβισμού. Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι τα θύματα εκφοβισμού μπορεί επίσης να γεννιούνται με χαρακτηριστικά που τα κάνουν πιο επιρρεπή στον εκφοβισμό και ότι τα αποτελέσματα του εκφοβισμού μπορεί να διαρκέσουν μέχρι την ενηλικίωση. Κατανοώντας τους παράγοντες που συμβάλλουν στην εκφοβιστική συμπεριφορά, μπορούμε να εργαστούμε για να την αποτρέψουμε και να δημιουργήσουμε ένα πιο ασφαλή περιβάλλον για εμάς και τα παιδία μας.